پرستار پيشتاز خدمت در عرصه سلامت
سرطان پستان پستان از غدد مترشحه شير و بافت چربي تشكيل شده است. بافت چربي، محافظت و نگاهداري غدد ترشح كننده شير را بر عهده گرفته و به پستان شكل و قوام مي دهد. به طور طبيعي هر پستان از 15 تا 20 قسمت تشكيل شده كه هر يك، لوب ناميده مي شود و هر لوب به واحدهاي كوچكتري تقسيم مي شود كه لوبول گفته مي شود. لوبول واحد ترشحي پستان است و در روند شيردهي منجر به ترشح شير مي شود. از هر لوبول لوله هاي كوچكي منشعب مي شود كه اتصال آنها مجاري شيري را ايجاد مي كنند كه به نوك پستان در وسط هاله تيره رنگ پوست (آرئول) باز مي شوند و به اين ترتيب شير را به طرف نوك پستان هدايت مي كنند. فضاهاي بين لوبول ها و مجاري را چربي پر مي كند. تغييرات طبيعي پستان"
پستان عضو فعالي است كه در طول عمر دستخوش تغييرات فراواني مي شود.تغييرات اوليه پستان ، در جريان بلوغ، بارداري ، شيردهي و يائسگي رخ داده اما تغييرات ثانويه آن به صورت كوتاه مدت و دوره اي و در جريان قاعدگي ماهانه صورت مي گيرد.
بلوغ: پستان ساختمان ساده خود را تا بلوغ حفظ مي كند در زمان بلوغ با ترشح هورمون استروژن از منشاء تخمدان رشد پستان شروع مي شود تاسن بيست سالگي اين رشد ادامه مي يابد اما تكامل نهايي پستان پس از اولين بارداري اتفاق مي افتد . گاهي به دليل تغيير سطح خوني هورمونها و حساسيت متفاوت پستان در پاسخ به تحريك هورموني، رشد پستان غيرقرينه صورت مي گيرد. قرينه نبودن پستان در زمان بلوغ بيماري تلقي نمي شود.
بارداري و شيردهي : رشد نهايي پستان در بارداري صورت مي گيرد در بارداري لوبولها بزرگتر مي شوند و پستان براي شيردهي آماده مي شود. پس از تولد نوزاد شيردهي بر اثر تحريك مكيدن و تغييرات هورموني آغاز مي شود. پس از قطع شيردهي، پستان به تدريج شكل طبيعي خود را باز مي يابد و بازگشت آن به حالت طبيعي تقريبا سه ماه طول مي كشد.
يائسگي: با قطع هورمونها در زمان يائسگي پستانها كوچكتر شده و پوست پستان ممكن است چروكيده شود.
تغييرات ثانويه يا دوره اي پستان: تغييرات دوره اي هورموني در هر سيكل ماهانه، بافت پستان را تحت تأثير قرار مي دهد قبل از قاعدگي افزايش عمومي ندولاريته و سفت شدن پستان ديده مي شود كه گهگاه با درد دوره اي و حساسيت نيز همراه است.
"تومورهاي پستان"
هر گونه افزايش و تكثير غيرطبيعي سلولي را تومور گويند تومورهاي پستان به دو دسته خوش خيم و بدخيم تقسيم مي شوند.
الف- تومورهاي خوش خيم: معمولا خودبخود از بين مي روند و اگر هم بيرون آورده نشوند عود نمي كنند. به بافتهاي مجاور و ديگر اعضاي بدن انتشار نمي يابند. موارد زير جزء تومورهاي خوش خيم و شايع پستان هستند.
تغييرات فيبروكيستيك: شايعترين بيماري پستان است اين تغييرات يك واكنش شديد و افزايش يافته بافت پستان به تغييرات سطح هورمونهاي تخمدان است. ميزان بروز اين بيماري در زنان 20 تا 50 ساله كه در دوره توليد مثل قرار دارند در حداكثر ميزان خود مي باشد. درد دوره اي پستان شايعترين علامت بيمار است. درد معمولا دو طرفه بوده و در مرحله قبل از قاعدگي قابل توجه است. درد، تغييرات اندازه، ظهور و محو شدن ناگهاني توده پستان، متعدد بودن توده ها از ويژگي هاي اين بيماري است. تشخيص اين بيماري با معاينه و استفاده از روشهاي تصويربرداري امكانپذير است.
ب- تومورهاي بدخيم يا سرطان پستان:تومورهاي بدخيم يا سرطان پستان مانند ساير سرطانها از يك سلول شروع شده، به سرعت رشد و تكثير پيدا مي كنند. بافتها و اعضاي مجاور را مورد حمله قرار مي دهند سپس از طريق خون و لنف به ساير نقاط بدن انتشار پيدا مي كنند. سرطان پستان شايعترين سرطان در زنان است. در ايران سرطان پستان در زنان جوانتر (حداقل يك دهه زودتر از زنان در كشورهاي پيشرفته) ديده مي شود و متأسفانه بيماران در مراحل پيشرفته مراجعه مي كنند. از آنجايي كه هر چه سرطان پستان زودتر تشخيص داده شود درمان آن آسانتر و موفقيت آميزتر خواهد بود، لذا بهتر است كه زنان از علايمي كه ممكن است در سرطان پستان ظاهر شود آگاهي كافي داشته باشند. اين علايم عبارتند از:
احساس سفتي يا توده در قسمتي از بافت پستان
هر گونه تغيير ظاهري جديد مانند: زخم، قرمزي، رگهاي برجسته، فرورفتگي و كشيدگي در پوست يا نوك پستان
تورم و احساس توده در زير بغل
تورم بازو
خارش و پوسته پوسته شدن نوك پستان
خونريزي يا ترشح از نوك پستان
درد غير معمول و احساس ناراحتي
عوامل خطرزا در ايجاد سرطان پستان:
مطالعات نشان مي دهند كه مهمترين عوامل خطرزا و موثر در ابتلا به سرطان پستان عبارتند از:
سن بالاي چهل سال
شروع عادت ماهانه در سنين كم (قبل از12سالگي)
و يائسگي در سنين بالا (بعد از55 سالگي)
اولين بارداري بعد از سي سال
نداشتن زايمان
سابقه قبلي داشتن سرطان در يكي از پستان ها
سابقه خانوادگي ابتلا به سرطان پستان
سابقه خانوادگي ابتلا به سرطان تخمدان
پرتو درماني قبلي قفسه سينه
چاقي
مصرف زياد چربي در مقابل مصرف كم سبزيجات و ميوه جات
تشخيص زودهنگام سرطان پستان مي تواند باعث كاهش مرگ و ميرهاي ناشي از اين بيماري شايع در ميان زنان گردد. در اين راستا مي توان براي شناسايي مراحل ابتدايي بيماري از سه راه غربالگري زير استفاده نمود:
1) معاينه توسط خود شخص
همه زنان از بيست سالگي به بعد بايد ماهي يك بار پستان خود را معاينه كنند. بهترين زمان معاينه هفت روز پس از آغاز عادت ماهانه است. اين معاينه در زنان يائسه مي تواند در يك روز از هر ماه انجام گيرد. معاينه شامل مشاهده و لمس مي باشد كه هر شخص براي معاينه بايستي به روش زير عمل كند:
*مشاهده:
جلوي آينه بدون لباس بايستيد و در حالات زير، پستان خود را در آن ببينيد و در صورت مشاهده هر تغيير جديدي به پزشك مراجعه كنيد.
الف- دستها را در كنار بدن آويزان نگه داريد.
ب- دستها را روي استخوان لگن محكم فشار دهيد
ج- دستها را به پشت سر برده در هم قفل كنيد و شانه ها را به سمت عقب بكشيد و قفسه سينه را به جلو فشار دهيد.
ابتدا به پشت بخوابيد اگر پستانها كوچك نيستند بالشي كوچك زير شانه طرف معاينه قرار دهيد و دست همان سمت را زير سر قرار دهيد و با دست مقابل با يك حركت دايره اي تمام پستان ( از انتهاي بالاي پستان حدود استخوان ترقوه تا انتهاي پاييني پستان حدود لبه پاييني دنده ها و از جناغ سينه تا تمام زير بغل) را با سطح نرم انگشتان در حاليكه به قفسه سينه فشار مي دهيد لمس كنيد. سپس نوك پستان را بين انگشت شست ونشانه به ملايمت فشار دهيد و از نظر وجود ترشح بررسي كنيد. در زير دوش حمام نيز لمس پستان را انجام دهيد زيرا زماني كه پستان و انگشتان خيس و لغزنده هستند اصطكاك كم مي شود و بسياري از توده هاي پستان بهتر لمس مي شوند.
معاينه كامل پستان توسط پزشك، در صورت عدم مواجهه با عوامل خطرزا و در زنان بدون علامت بين سن بيست تا سي و نه سالگي حداقل هر سه سال يكبار و از چهل سال به بعد حداقل سالي يك بار لازم است. همچنين بايد به خاطر داشت در صورت بروز هر گونه ضايعه و توده مشكوك در پستان، معاينه توسط پزشك را نبايد به تأخير انداخت و در زنان پرخطر معاينات سالانه توسط پزشك از 35 سالگي و گاهي سنين پايين تر شروع شود.
3) ماموگرافي:
تصويربرداري از پستان به وسيله اشعه ايكس ماموگرافي ناميده مي شود. معاينه راديوگرافيك پستان جزء مهمي از فرآيند غربالگري در زنان بدون علامت است و بايد در تركيب با معاينه كامل باليني انجام گيرد.
اولين ماموگرافي در زنان بدون علامت بايد در سن چهل سالگي و سپس هر يك تا دوسال يكبار تا چهل و نه سالگي و از پنجاه سالگي به بالا هر سال يكبار انجام شود.
اما در زنان علامت دار و در معرض عوامل خطرزا زمان انجام اولين ماموگرافي و فواصل آن با نظر پزشك متخصص تعيين مي شود.
جهت تشخيص قطعي سرطان پستان نمونه گيري از بافت پستان تحت يك عمل سرپايي با بي حسي موضعي يا يك عمل بيمارستاني با بي هوشي عمومي ضروري است تا با مطالعه بافت شناسي وجود اين بيماري تأييد گردد.
درمان در سرطان پستان بستگي به اندازه ، محل تومور، درجه پيشرفت، گسترش بيماري و نتيجه نمونه برداري از بافت پستان دارد . روشهاي درماني عبارتند از: جراحي، اشعه درماني، شيمي درماني و هورمون درماني كه پزشك متناسب با وضع بيمار يكي از روشها و يا تركيبي از آنها را انتخاب مي كند. قابل ذكر است كه بدانيم سرطان پستان مرحله به مرحله پيشرفت مي كند و در مراحل اوليه، بيماري تنها محدود به پستان است و پس از درمان بقاي عمر پنج ساله بيمار حدود 80 تا 90 درصد است در حاليكه در مراحل پيشرفته پس از درمان بقاي عمر پنج ساله بيمار حدود 20 تا 30 درصد است. بنابراين مي توان چنين نتيجه گرفت كه با داشتن دقت و آگاهي كافي در مورد معاينات ماهيانه پستان بتوانيم از طريق تشخيص زودرس سرطان پستان، درمان موفقي را داشته باشيم
تغييرات طبيعي پستان"
پستان عضو فعالي است كه در طول عمر دستخوش تغييرات فراواني مي شود.تغييرات اوليه پستان ، در جريان بلوغ، بارداري ، شيردهي و يائسگي رخ داده اما تغييرات ثانويه آن به صورت كوتاه مدت و دوره اي و در جريان قاعدگي ماهانه صورت مي گيرد.
بلوغ: پستان ساختمان ساده خود را تا بلوغ حفظ مي كند در زمان بلوغ با ترشح هورمون استروژن از منشاء تخمدان رشد پستان شروع مي شود تاسن بيست سالگي اين رشد ادامه مي يابد اما تكامل نهايي پستان پس از اولين بارداري اتفاق مي افتد . گاهي به دليل تغيير سطح خوني هورمونها و حساسيت متفاوت پستان در پاسخ به تحريك هورموني، رشد پستان غيرقرينه صورت مي گيرد. قرينه نبودن پستان در زمان بلوغ بيماري تلقي نمي شود.
بارداري و شيردهي : رشد نهايي پستان در بارداري صورت مي گيرد در بارداري لوبولها بزرگتر مي شوند و پستان براي شيردهي آماده مي شود. پس از تولد نوزاد شيردهي بر اثر تحريك مكيدن و تغييرات هورموني آغاز مي شود. پس از قطع شيردهي، پستان به تدريج شكل طبيعي خود را باز مي يابد و بازگشت آن به حالت طبيعي تقريبا سه ماه طول مي كشد.
يائسگي: با قطع هورمونها در زمان يائسگي پستانها كوچكتر شده و پوست پستان ممكن است چروكيده شود.
تغييرات ثانويه يا دوره اي پستان: تغييرات دوره اي هورموني در هر سيكل ماهانه، بافت پستان را تحت تأثير قرار مي دهد قبل از قاعدگي افزايش عمومي ندولاريته و سفت شدن پستان ديده مي شود كه گهگاه با درد دوره اي و حساسيت نيز همراه است.
"تومورهاي پستان"
هر گونه افزايش و تكثير غيرطبيعي سلولي را تومور گويند تومورهاي پستان به دو دسته خوش خيم و بدخيم تقسيم مي شوند.
الف- تومورهاي خوش خيم: معمولا خودبخود از بين مي روند و اگر هم بيرون آورده نشوند عود نمي كنند. به بافتهاي مجاور و ديگر اعضاي بدن انتشار نمي يابند. موارد زير جزء تومورهاي خوش خيم و شايع پستان هستند.
تغييرات فيبروكيستيك: شايعترين بيماري پستان است اين تغييرات يك واكنش شديد و افزايش يافته بافت پستان به تغييرات سطح هورمونهاي تخمدان است. ميزان بروز اين بيماري در زنان 20 تا 50 ساله كه در دوره توليد مثل قرار دارند در حداكثر ميزان خود مي باشد. درد دوره اي پستان شايعترين علامت بيمار است. درد معمولا دو طرفه بوده و در مرحله قبل از قاعدگي قابل توجه است. درد، تغييرات اندازه، ظهور و محو شدن ناگهاني توده پستان، متعدد بودن توده ها از ويژگي هاي اين بيماري است. تشخيص اين بيماري با معاينه و استفاده از روشهاي تصويربرداري امكانپذير است.
ب- تومورهاي بدخيم يا سرطان پستان:تومورهاي بدخيم يا سرطان پستان مانند ساير سرطانها از يك سلول شروع شده، به سرعت رشد و تكثير پيدا مي كنند. بافتها و اعضاي مجاور را مورد حمله قرار مي دهند سپس از طريق خون و لنف به ساير نقاط بدن انتشار پيدا مي كنند. سرطان پستان شايعترين سرطان در زنان است. در ايران سرطان پستان در زنان جوانتر (حداقل يك دهه زودتر از زنان در كشورهاي پيشرفته) ديده مي شود و متأسفانه بيماران در مراحل پيشرفته مراجعه مي كنند. از آنجايي كه هر چه سرطان پستان زودتر تشخيص داده شود درمان آن آسانتر و موفقيت آميزتر خواهد بود، لذا بهتر است كه زنان از علايمي كه ممكن است در سرطان پستان ظاهر شود آگاهي كافي داشته باشند. اين علايم عبارتند از:
احساس سفتي يا توده در قسمتي از بافت پستان
هر گونه تغيير ظاهري جديد مانند: زخم، قرمزي، رگهاي برجسته، فرورفتگي و كشيدگي در پوست يا نوك پستان
تورم و احساس توده در زير بغل
تورم بازو
خارش و پوسته پوسته شدن نوك پستان
خونريزي يا ترشح از نوك پستان
درد غير معمول و احساس ناراحتي
عوامل خطرزا در ايجاد سرطان پستان:
مطالعات نشان مي دهند كه مهمترين عوامل خطرزا و موثر در ابتلا به سرطان پستان عبارتند از:
سن بالاي چهل سال
شروع عادت ماهانه در سنين كم (قبل از12سالگي)
و يائسگي در سنين بالا (بعد از55 سالگي)
اولين بارداري بعد از سي سال
نداشتن زايمان
سابقه قبلي داشتن سرطان در يكي از پستان ها
سابقه خانوادگي ابتلا به سرطان پستان
سابقه خانوادگي ابتلا به سرطان تخمدان
پرتو درماني قبلي قفسه سينه
چاقي
مصرف زياد چربي در مقابل مصرف كم سبزيجات و ميوه جات
تشخيص زودهنگام سرطان پستان مي تواند باعث كاهش مرگ و ميرهاي ناشي از اين بيماري شايع در ميان زنان گردد. در اين راستا مي توان براي شناسايي مراحل ابتدايي بيماري از سه راه غربالگري زير استفاده نمود:
1) معاينه توسط خود شخص
همه زنان از بيست سالگي به بعد بايد ماهي يك بار پستان خود را معاينه كنند. بهترين زمان معاينه هفت روز پس از آغاز عادت ماهانه است. اين معاينه در زنان يائسه مي تواند در يك روز از هر ماه انجام گيرد. معاينه شامل مشاهده و لمس مي باشد كه هر شخص براي معاينه بايستي به روش زير عمل كند:
*مشاهده:
جلوي آينه بدون لباس بايستيد و در حالات زير، پستان خود را در آن ببينيد و در صورت مشاهده هر تغيير جديدي به پزشك مراجعه كنيد.
الف- دستها را در كنار بدن آويزان نگه داريد.
ب- دستها را روي استخوان لگن محكم فشار دهيد
ج- دستها را به پشت سر برده در هم قفل كنيد و شانه ها را به سمت عقب بكشيد و قفسه سينه را به جلو فشار دهيد.
ابتدا به پشت بخوابيد اگر پستانها كوچك نيستند بالشي كوچك زير شانه طرف معاينه قرار دهيد و دست همان سمت را زير سر قرار دهيد و با دست مقابل با يك حركت دايره اي تمام پستان ( از انتهاي بالاي پستان حدود استخوان ترقوه تا انتهاي پاييني پستان حدود لبه پاييني دنده ها و از جناغ سينه تا تمام زير بغل) را با سطح نرم انگشتان در حاليكه به قفسه سينه فشار مي دهيد لمس كنيد. سپس نوك پستان را بين انگشت شست ونشانه به ملايمت فشار دهيد و از نظر وجود ترشح بررسي كنيد. در زير دوش حمام نيز لمس پستان را انجام دهيد زيرا زماني كه پستان و انگشتان خيس و لغزنده هستند اصطكاك كم مي شود و بسياري از توده هاي پستان بهتر لمس مي شوند.
معاينه كامل پستان توسط پزشك، در صورت عدم مواجهه با عوامل خطرزا و در زنان بدون علامت بين سن بيست تا سي و نه سالگي حداقل هر سه سال يكبار و از چهل سال به بعد حداقل سالي يك بار لازم است. همچنين بايد به خاطر داشت در صورت بروز هر گونه ضايعه و توده مشكوك در پستان، معاينه توسط پزشك را نبايد به تأخير انداخت و در زنان پرخطر معاينات سالانه توسط پزشك از 35 سالگي و گاهي سنين پايين تر شروع شود.
3) ماموگرافي:
تصويربرداري از پستان به وسيله اشعه ايكس ماموگرافي ناميده مي شود. معاينه راديوگرافيك پستان جزء مهمي از فرآيند غربالگري در زنان بدون علامت است و بايد در تركيب با معاينه كامل باليني انجام گيرد.
اولين ماموگرافي در زنان بدون علامت بايد در سن چهل سالگي و سپس هر يك تا دوسال يكبار تا چهل و نه سالگي و از پنجاه سالگي به بالا هر سال يكبار انجام شود.
اما در زنان علامت دار و در معرض عوامل خطرزا زمان انجام اولين ماموگرافي و فواصل آن با نظر پزشك متخصص تعيين مي شود.
جهت تشخيص قطعي سرطان پستان نمونه گيري از بافت پستان تحت يك عمل سرپايي با بي حسي موضعي يا يك عمل بيمارستاني با بي هوشي عمومي ضروري است تا با مطالعه بافت شناسي وجود اين بيماري تأييد گردد.
درمان در سرطان پستان بستگي به اندازه ، محل تومور، درجه پيشرفت، گسترش بيماري و نتيجه نمونه برداري از بافت پستان دارد . روشهاي درماني عبارتند از: جراحي، اشعه درماني، شيمي درماني و هورمون درماني كه پزشك متناسب با وضع بيمار يكي از روشها و يا تركيبي از آنها را انتخاب مي كند. قابل ذكر است كه بدانيم سرطان پستان مرحله به مرحله پيشرفت مي كند و در مراحل اوليه، بيماري تنها محدود به پستان است و پس از درمان بقاي عمر پنج ساله بيمار حدود 80 تا 90 درصد است در حاليكه در مراحل پيشرفته پس از درمان بقاي عمر پنج ساله بيمار حدود 20 تا 30 درصد است. بنابراين مي توان چنين نتيجه گرفت كه با داشتن دقت و آگاهي كافي در مورد معاينات ماهيانه پستان بتوانيم از طريق تشخيص زودرس سرطان پستان، درمان موفقي را داشته باشيم
| Design By : Pichak |
