اضافه وزن و چاقي از مشكلات شايع جهان امروز و از علل تهديد كننده سلامتي مي باشند. چاقي در افزايش فشارخون ، كلسترول ، تري گليسريد و قند خون نقش  داشته و خطر بيماري هاي  قلبي ، سكته مغزي ، ديابت               ( بيماري قند) ، مشكلات مفصلي و بسياري از سرطانها ( مانند سرطانهاي پستان ، روده بزرگ ، پروستات ، رحم ، كليه ، تخمدان ، لوزالمعده ، كبد و كيسه صفرا ) را افزايش مي دهد.

چاقي در واقع تجمع غيرطبيعي چربي در بدن است . هر زماني كه بين دريافت  و مصرف انرژي ، توسط عادات غذايي و ورزش تعادل برقرار نشود ، انرژي مازاد بصورت چربي تجمع يافته و فرد دچار اضافه وزن و چاقي مي شود.

وجود يا عدم وجودچاقي نه فقط با اندازه گيري وزن بدن ، بلكه با اندازه گيري چربي بدن تعيين مي شود. بعضي از افراد ممكن است عليرغم اضافه وزن ، خيلي عضلاني باشند و چربي كمي داشته باشند ، لذا چاق محسوب نمي شوند ، در صورتي كه ممكن است فردي وزن طبيعي داشته باشد يا كم وزن باشد اما باز هم چربي اضافه داشته باشد.

درمان اضافه وزن وچاقی

به منظور درمان اضافه وزن و چاقي رعايت برخي نكات مورد تاكيد است كه شامل موارد به شرح ذيل مي باشد :

هدف اوليه ، كاهش وزن به ميزان 10 درصد از وزن بدن در طول 6 ماه است. ميزان كاهش بايد 5/0 تا 1 كيلوگرم در هفته باشد. بعد از 6 ماه درمان، بايستي وزن كاهش يافته براي يك دوره حفظ شود و در صورت نياز به كاهش بيشتر ، بعد ازطي نمودن دوره حفظ وزن ، مرحله بعدي شروع شود.

 روشهاي درمان چاقي عبارتند از :

1-      رژيم درماني

2-      افزايش فعاليت بدني

3-      رفتاردرماني ( اصلاح شيوه زندگي)

4-      دارودرماني

5-      جراحي

كه جهت آشنايي خوانندگان محترم ، به اختصار در مورد هر يك از آنها توضيحاتي ارائه ميگردد :

 

 

1-     رژيم درماني :

2-     دريافت انرژي بايدبه میزان 1000- 500 كيلو كالري در روز كاهش يابد. نبايد از رژيم خيلي كم كالري ( كمتر از 800 كيلوكالري در روز ) استفاده كرد. رژيم هاي غذايي با میزان 1500- 1200 كيلوكالري در روز براي خانمها و 1600-1400 كيلوكالري در روز براي آقايان مناسب است.  رژيمهاي خيلي سخت با مقداركالري كمتر از 1200 كيلوكالري در روز ، خطرات سلامتي را به علت احتمال پرخوري پس از رژيم و بازگشت به چاقي ،بهمراه دارد. در ابتدا كاهش وزن، به دليل دفع مايعات است و سپس چربي كاهش مي يابد . اين رژيم ها عوارض جانبي نامطلوبي دارد كه شامل تهوع ، عدم تحمل سرما ، ريزش مو ، سنگ كيسه صفرا و نامنظمي قاعدگي ( در خانمها) است. گزارشاتي هم از مرگ ناشي از نامنظمي ضربان قلب وجود دارد.

رژيمهاي غذايي كه شامل مصرف مايعات زياد است سبب مي شود پروتئين و سديم بدن خيلي كم شده و فرد در معرض كمبود سديم قرار گرفته و دچار حالت تهوع ، گيجي ، سرگيجه و در موارد شديد كما شود.

در مورد افراد ميانسالي كه مبتلا به چاقي و اضافه وزن هستند ، مصرف مواد غذايي زير توصيه مي شود:

-      مصرف غذاهاي آب پز بجاي غذاهاي سرخ شده و پرچرب مثل مواد غذايي كنسرو شده ، همبرگر ، سوسيس و كالباس

-      مصرف ميوه بجاي آب ميوه

-      استفاده از نان و ترجيحا نان سبوس دار بجاي برنج و ماكاروني

-      اجتناب از مصرف نوشابه هاي گازدار شيرين

-      مصرف شير و لبنيات كم چربي

-      استفاده از ماهي و مرغ بدون پوست بجاي گوشت قرمز و اجتناب از مصرف گوشت هاي احشايي ( دل ، قلوه ، كله و پاچه و مغز)

-      استفاده متعادل از غذاهاي نشاسته اي مثل ماكاروني و سيب زميني

-      محدود كردن مصرف تخم مرغ ( حداكثر 3 عدد در هفته)

-      اجتناب از مصرف غذاهاي پرانرژی حاوي مقادير زياد چربي و كربوهيدرات

2- افزايش فعاليت بدني :

اولين روش براي افزايش متابوليسم و سوخت انرژي ، از طريق فعاليت بدني است. هر فرد بالغ بايد روزانه ( ویا حداقل 4 روز در هفته ) 30 تا 60 دقيقه با شدت متوسط فعاليت نمايد. منظور از فعاليت با شدت متوسط ، فعاليتهايي هستندكه سبب افزايش جزيي اما قابل توجه در تنفس و ضربان قلب مي شود و كمي تعرق نيز همراه دارند. اين فعاليتها بهتر است در طي روز در دوره هاي نسبتا كوتاه ده دقيقه اي انجام شوند. اين فعاليتها شامل فعاليتهاي روزانه( پياده روي تند ، باغباني ، بالارفتن از پله ها و ...) و فعاليتهاي سازماندهي شده ( شنا ، دويدن آرام ، دوچرخه سواري و ....) مي باشند. بايستي ورزش به آرامي شروع و بتدريج اضافه شود و به اندازه اي ادامه يابد كه احساس خستگي در شما بوجود بيايد. قبل از شروع ورزش خود را با حركات ورزشي ملايم و نرمش گرم كنيد و به طور ناگهاني نيز ورزش را قطع نكنيد بلكه براي چند دقيقه با حركات ملايمتر به ورزش ادامه دهيد.

انجام فعاليت بدني همراه با رژيم غذايي مناسب در كاهش خطر ابتلا به بيماري هاي قلبي عروقي در مقايسه با رژيم غذايي بدون فعاليت جسماني موثرتر است. ضمنا افراد مبتلا به بيماري هاي قلبي- ريوي يا متابوليكي و كسانيكه نشانه ها يا علايم بيماري قلبي- ريوي يا متابوليكي دارند، لازم است قبل از شروع فعاليت و ورزش نسبت به انجام مشاوره با پزشك و در صورت نياز تست ورزش اقدام نمايند.

3- رفتاردرماني :

يكي از عوامل بسيار موثر در ايجاد چاقي و اضافه وزن ، سبك زندگي فر د و رفتار ها و عادات روزمره وي مي باشد (به ويژه عادات غذايي و ميزان فعاليت بدني ) . براي مراقبت از وزن بايد به عادات و رفتار غذاخوردن و فعاليت بدني توجه نمود . افراد چاق و داراي اضافه وزن با تغييراتي در رفتار هاي غذايي و تحرك بدني خود مي توانند وزن خود را كاهش دهند. براي تحقق اين مهم بايد به نكات ذيل توجه نمود  :

-      نهادينه كردن رفتارهاي صحيح و تغييرات مناسبي كه براي كاهش وزن اتخاذ شده در زندگي روزمره ( به جاي توجه به مقدار وزن از دست داده)

-      مقابله با موانع رواني و مشكلات اجتماعي و فيزيكي براي انجام ورزش

-          تغيير عادات در رفتارهاي غذايي ( كاهش سرعت غذاخوردن ، جويدن هر لقمه غذايي به مدت طولاني تر ، گذاشتن قاشق و چنگال روي بشقاب پس از هر بار برداشتن لقمه ، كشيدن غذا در ظرف كوچكتر ، اجتناب از خوردن غذا همزمان با ساير فعاليتها نظير تماشاي تلويزيون و خواندن كتاب ، خودداري از خريد مواد غذايي نامناسب مانند نوشابه ، چيپس ، شيريني و ...، استفاده از ميوه ها و سبزي هاي تازه براي ميان وعده ، نوشيدن حداقل يك ليوان آب قبل از غذا ، ترك ميز غذا پس از مصرف غذا و اجتناب از خوردن بي جهت غذا مثلا خوردن باقي مانده غذاي كودكان)

-      جلب حمايت اجتماعي از طرف خانواده ، دوستان و همكاران

 

4- دارودرماني :

براي افراد چاق كه بعد از 3 تا 6 ماه توصيه به تغيير شيوه زندگي، تغييري در وزن خود نداشته اند ، براساس دستور پزشك انجام مي شود. درمان دارويي بايد همراه با اصلاح شيوه زندگي باشد و بيماران تحت درمان بايد بطور منظم براي تعيين تاثير دارو و تداوم درمان تحت پايش و مراقبت قرار گيرند. اگر بيمار بعد از 4 هفته درمان دارويي، 2 كيلوگرم از وزن خود را از دست ندهد، احتمال اينكه داروموثر باشد بسيار كمتر است.

5-جراحي :

 يكي از راههاي درمان چاقي جراحي است كه در صورت موثر نبودن سايرروشها توصيه مي شود. چاقي خطرناك ( اضافه وزن 45 تا 100 درصد بيشتر از وزن ايده آل ) در مردان 44-25 سال ، خطر مرگ را 6 تا 10 برابر افزايش مي دهد. انجام جراحي صرفا براساس نظر پزشك و پس از آشنايي كامل بيمار با عوارض آن قابل اجرا خواهد بود.

منابع :

1-      اصول تغذيه صحيح در ميانسالان 60-45 سال/ مولفين دكتر مطهره علامه و ديگران ، اداره سلامت ميانسالان دفتر سلامت جمعيت خانواده و مدارس وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي ، تهران ، تنديس ، 1387

2-      راهنماي آموزشي مراقبت ادغام يافته سالمند ويژه غيرپزشك / مولفين سهيلا خوشبين و ديگران ، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي ، معاونت سلامت ، اداره سلامت سالمندان، تهران ، تنديس ، 1386

3-      تغذيه سالمندان در سلامت و بيماري / مولفين دكتر پريسا ترابي و ديگران ، دفتر بهبود تغذيه جامعه ، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي ، معاونت سلامت ، اداره سلامت سالمندان، تهران ، تنديس ،1383

 

 

نوشته شده در دوشنبه 29 مهر 1392ساعت 21:04 توسط irannurse| ارسال نظر(0)